Historia i miasto

3 listopada 1976: katastrofa kolejowa w Juliance pod Częstochową

W mglistą noc 3 listopada 1976 r. w Juliance zderzyły się dwa pospieszne pociągi. Zginęło 26 osób. Jak doszło do tragedii i gdzie stoi krzyż.

3 listopada, 2026 · Zaktualizowano 5.11.2026 · 4 min czytania

Zobacz też ROW Rybnik Katowice Częstochowa

3 listopada 1976: katastrofa kolejowa w Juliance pod Częstochową

W nocy z 2 na 3 listopada 1976 roku, około godziny 2:05, na niewielkiej stacji Julianka pod Częstochową zderzyły się dwa nocne pociągi pospieszne. Zginęło 26 osób, 120 zostało rannych. Proces wykazał, że do tragedii doprowadziła seria ludzkich błędów w obsadzie jednego z pociągów.

Mgła na linii Kielce – Częstochowa

Julianka to wieś w gminie Przyrów w powiecie częstochowskim, dziś w województwie śląskim. Jej centrum stanowi stacja na linii kolejowej nr 61, łączącej Kielce z Fosowskiem przez Częstochowę. Tamtej nocy nad torami wisiała gęsta mgła, a temperatura, jak odnotował później „Dziennik Zachodni”, była bliska zeru.

Przez stację jechały w stronę Częstochowy dwa składy: pospieszny nr 2601 z Lublina do Wrocławia i pospieszny nr 3503 z Krakowa nad Bałtyk. W Juliance zaplanowano wyprzedzanie. Krakowski pospieszny skierowano na tor dodatkowy, a lubelski skład miał przejechać przez stację bez zatrzymania i ruszyć dalej, do Turowa.

Pociąg, który zaczął się cofać

Pociąg nr 2601 minął Juliankę, ale przed Turowem nie dał rady podjechać pod wzniesienie. Zatrzymał się, a potem zaczął się staczać z powrotem w stronę stacji. W kabinie lokomotywy nikt nie zareagował. Jak ustalono w śledztwie i procesie, maszynista spał, a prowadzący pociąg pomocnik był pod wpływem alkoholu i zasnął tuż za stacją. Mgła była tak gęsta, że również kierownik pociągu nie zorientował się, że skład jedzie w przeciwnym kierunku.

W tym czasie na stację wjechał pociąg nr 3503 i stanął przed semaforem wyjazdowym, bo szlak do Turowa wciąż był zajęty przez lubelski skład. Cofający się pociąg wtoczył się na stację po rozjazdach ustawionych już pod wyjazd krakowskiego pospiesznego i trafił na jego tor. Ostatni wagon uderzył w lokomotywę EU07-168 z prędkością 48 km/h. Maszynista i pomocnik z tej lokomotywy zdążyli w ostatniej chwili uciec do korytarza elektrowozu i nic im się nie stało.

Najciężej ucierpieli pasażerowie ostatniego wagonu pociągu do Wrocławia. Zginęło 26 osób: 20 na miejscu, sześć zmarło w drodze do szpitala. Rannych było 120, z czego 16 zostało trwale okaleczonych. Straty materialne oszacowano na 1,5 mln zł. Pierwszą pomoc organizowali kolejarze ze stacji, wśród nich Henryk Koszyka, który mieszkał przy semaforze i zaalarmował służby z dyżurki, oraz podróżujący pociągami marynarze, lotnik i żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza. Rannych odwoziły karetki z województw częstochowskiego, katowickiego i kieleckiego.

Ówczesna prasa poświęciła tragedii niewiele miejsca. W „Dzienniku Zachodnim” z 4 listopada 1976 roku informacja o Juliance zajęła kilkanaście zdań w rogu pierwszej strony, obok relacji z oficjalnych wizyt. Po latach, w 2018 roku, do redakcji tej samej gazety napisał jeden z pasażerów, który w Radomiu wsiadł do ostatniego wagonu, ale z powodu tłoku przeszedł do przedostatniego i wyszedł z katastrofy bez obrażeń.

Wyrok i ślad przy torach

Załoga lubelskiego pociągu stanęła przed Sądem Wojewódzkim w Częstochowie. Maszynista i jego pomocnik usłyszeli wyroki po 11 lat więzienia, dyspozytor lokomotywowni dostał dwa lata. Sąd Najwyższy po apelacji obniżył kary maszynistów do siedmiu lat, a dyspozytorowi zawiesił wyrok na cztery lata. Po rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez prokuratora generalnego Sąd Najwyższy podwyższył kary maszynistów do dziewięciu lat, zmieniając zarazem kwalifikację czynu z umyślnego na nieumyślny. Marek Bednarczyk, były okręgowy inspektor bezpieczeństwa kolejowego, wskazywał w rozmowie z „Dziennikiem Zachodnim”, że zawiodło więcej osób: na cofanie się pociągu mogli zareagować także konduktorzy i kierownik, używając hamulca. Lokomotywa EU07-168, w którą uderzył wagon, brała później udział w katastrofie kolejowej w Strażowie i po niej została zezłomowana.

Kilka lat po tragedii przy torach stanął stalowy krzyż z figurą Chrystusa pod półokrągłym blaszanym daszkiem. Na tabliczce widnieje napis „Ofiarom wypadku kolejowego 03 11 1976”. Według „Dziennika Zachodniego” do dziś palą się przy nim znicze.

Gdzie to zobaczyć

Krzyż stoi przy linii kolejowej około 400 metrów za stacją Julianka w kierunku Częstochowy, na terenie gminy Janów (około 2,5 km na południowy wschód od wsi Lipnik), według karty inwentaryzacyjnej projektu „Kultura w lesie”. Współrzędne miejsca: 50.76472, 19.46739. Krzyż stoi tuż przy czynnych torach, a na teren kolejowy nie wolno wchodzić, więc przy odwiedzinach trzeba zachować ostrożność.